یه وقت هایی آردوینو نانو یه جوری آدم رو به شک میندازه که نمیدونه مشکل نرم افزاریه یا باید بره سراغ مولتی متر و اسیلوسکوپ
برد رو با کابل Mini USB به کامپیوتر وصل میکنیم. پورت COM هم شناسایی میشه ولی موقع آپلود برنامه خطای معروف avrdude ظاهر میشه.
اول ممکنه فکر کنیم بوت لودر خراب شده. خب راه حلش ظاهرا ساده است. با یه پروگرامر ISP دوباره بوت لودر رو میریزیم.
اما قسمت عجیب ماجرا اینجاست که پروگرامر ISP هم نمیتونه با میکروکنترلر ارتباط برقرار کنه!
اینجا دیگه داستان فقط یه بوت لودر خراب نیست.
اول ببینیم شناسایی USB دقیقا چی رو ثابت میکنه
برد Arduino Nano V3.0 با کد 3400001003 که توی فروشگاه ECA موجوده از میکروکنترلر ATmega328P استفاده میکنه.
روی این مدل طبق مشخصات فروشگاه از مبدل USB به سریال FT232 استفاده شده. البته برای تشخیص قطعی قطعه روی برد باید نوشته خود تراشه رو هم بررسی کنیم.
وقتی کابل USB رو وصل میکنیم و ویندوز یه پورت COM شناسایی میکنه در واقع داره با مبدل USB به سریال ارتباط برقرار میکنه.
این اتفاق به تنهایی ثابت نمیکنه که ATmega328P سالمه یا اصلا داره برنامه اجرا میکنه.
یعنی حتی اگه خود میکروکنترلر مشکل داشته باشه ممکنه کامپیوتر همچنان مبدل USB رو شناسایی کنه.
حالا چرا ISP هم جواب نمیده؟
اینجا یه نکته خیلی مهم داریم.
وقتی با USB معمولی برنامه آپلود میکنیم به بوت لودر داخل حافظه میکرو وابسته هستیم.
اما ISP از مسیر جداگانه ای استفاده میکنه و مستقیما با بخش برنامه ریزی میکروکنترلر ارتباط میگیره.
پس برای آپلود از طریق ISP نیازی به بوت لودر سالم نداریم.
اگه ارتباط ISP هم شکست بخوره باید اول مسیر سخت افزاری پروگرام رو بررسی کنیم.
البته قبلش باید مطمئن بشیم خود پروگرامر سالمه و تنظیماتش هم درست انتخاب شدن.
اولین مظنون پایه های SPI و RESET هستن
در ATmega328P پروگرام از طریق ISP با پایه های MOSI و MISO و SCK و RESET انجام میشه.
روی آردوینو نانو این پایه ها به شکل زیر در دسترس هستن.
به علاوه باید VCC و GND هم درست متصل باشن.
اگه از یه آردوینو دیگه به عنوان پروگرامر استفاده میکنیم و برنامه ArduinoISP روش اجرا شده باشه معمولا پایه D10 پروگرامر به RESET برد هدف وصل میشه.
یه نکته ریز این وسط هست.
پایه D10 روی برد هدف لزوما همون پایه RESET مورد نیاز برای ISP نیست. این اشتباه توی سیم کشی میتونه کل ارتباط رو مختل کنه.
اگه از Arduino as ISP استفاده میکنیم باید مطمئن بشیم پروگرامر به خاطر Auto Reset ناخواسته ریست نمیشه.
در بعضی بردهای پروگرامر برای جلوگیری از این اتفاق از خازن 10 میکروفاراد بین RESET و GND استفاده میشه. این خازن روی برد پروگرامر قرار میگیره نه روی RESET برد هدف و برای همه پروگرامرها هم ضروری نیست.
دومین مظنون تغذیه و پایه RESET هست
اگه ولتاژ روی پایه های تغذیه میکرو درست نباشه طبیعیه که ISP هم جواب نده.
برای همین بهتره روی خود برد ولتاژ 5V و وضعیت تغذیه میکروکنترلر بررسی بشه.
پایه RESET هم در حالت عادی باید سطح منطقی بالا داشته باشه و هنگام شروع پروگرام توسط پروگرامر پایین کشیده بشه.
اگه این پایه به خاطر خرابی مدار یا اتصال خارجی همیشه پایین مونده باشه یا پروگرامر نتونه اون رو کنترل کنه ارتباط ISP درست برقرار نمیشه.
در ضمن تمام اتصالات خارجی به برد مخصوصا مدارهای متصل به D11 و D12 و D13 و RESET بهتره هنگام عیب یابی جدا بشن.
یه مظنون مهم دیگه هم کلاک میکروکنترلره
این یکی خیلی جالبه!
ATmega328P برای اجرای دستورات و ارتباط ISP به کلاک مناسب نیاز داره.
روی Nano معمولی کلاک 16MHz استفاده میشه.
حالا اگه نوسان ساز خارجی یا مسیر اتصال اون مشکل پیدا کنه ممکنه میکرو دیگه نتونه به فرمان های ISP پاسخ بده.
حتی تنظیم اشتباه Fuse Bit ها هم میتونه همین مشکل رو ایجاد کنه.
مثلا اگه فیوزهای کلاک طوری تغییر کرده باشن که میکرو منتظر سیگنال کلاک خارجی باشه ولی اون سیگنال وجود نداشته باشه ارتباط ISP شکست میخوره.
در چنین شرایطی گاهی با تامین موقت کلاک مناسب روی XTAL1 و رعایت شرایط الکتریکی میشه ارتباط ISP رو بازیابی کرد.
البته این کار برای عیب یابی تخصصی هست و نباید بدون بررسی تنظیمات و مدار انجام بشه.
یه نکته دیگه هم وجود داره.
اگه فرکانس کلاک میکرو خیلی پایین باشه ممکنه سرعت SCK پروگرامر بیش از حد زیاد باشه.
در برنامه ریزی معمول ISP فرکانس SCK باید متناسب با کلاک هدف انتخاب بشه و طبق مشخصات ATmega328P در حالت معمول از یک چهارم فرکانس کلاک هدف بیشتر نباشه.
پس کم کردن سرعت ISP هم یکی از تست های مهمه.
خطای Device Signature چی بهمون میگه؟
یکی از بهترین سرنخ ها هنگام عیب یابی خروجی avrdude هست.
برای تراشه ATmega328P امضای مورد انتظار این مقداره.
اگه پروگرامر بتونه این مقدار رو درست بخونه یعنی حداقل ارتباط اولیه با میکرو برقرار شده.
اما اگه مقدارهایی مثل اینها دریافت کنیم
یعنی پاسخ معتبری از میکرو دریافت نشده.
این مقادیر به تنهایی ثابت نمیکنن خود ATmega328P سوخته. سیم کشی اشتباه و قطع بودن MISO و مشکل RESET و تغذیه و کلاک هم میتونن چنین وضعیتی ایجاد کنن.
از اون طرف اگه Signature معتبر ولی متفاوت باشه باید مدل واقعی تراشه و تنظیمات پروگرامر بررسی بشن.
نکته مهم اینه که برای رد شدن از خطای Signature نباید بی دلیل از گزینه
استفاده کنیم. چون ممکنه باعث بشه عملیات نوشتن با تنظیمات نامناسب روی تراشه انجام بشه.
اگه همه این موارد سالم بودن چی؟
اون وقت باید احتمال خرابی خود ATmega328P یا تغییر فیوزهای مهم رو جدی تر بررسی کنیم.
مثلا اگه فیوز SPIEN غیرفعال شده باشه یا عملکرد پایه RESET با فیوز RSTDISBL تغییر کرده باشه پروگرام معمول ISP دیگه به روش عادی امکان پذیر نیست.
در چنین حالتی ممکنه برای بازیابی تراشه به پروگرامر High Voltage مناسب نیاز داشته باشیم.
البته ATmega328P با بسته بندی SMD روی Nano قرار گرفته و اجرای این روش به تجهیزات و دسترسی مناسب به پایه های تراشه نیاز داره.
برای همین قبل از رسیدن به این مرحله بهتره ارتباط پروگرامر رو با یه میکروکنترلر سالم امتحان کنیم.
اگه پروگرامر روی یه برد سالم درست کار کنه ولی روی نانوی مشکل دار حتی Signature رو هم نتونه بخونه احتمال ایراد روی خود برد هدف بیشتر میشه.
پس دقیقا از کجا شروع کنیم؟
به نظرم بهترین مسیر عیب یابی اینه که اول اتصالات خارجی رو جدا کنیم و پروگرامر ISP رو روی یه برد سالم امتحان کنیم.
بعد اتصال MOSI و MISO و SCK و RESET و تغذیه رو بررسی کنیم.
در مرحله بعد با سرعت پایین تر ISP تلاش کنیم Signature تراشه رو بخونیم.
اگه همچنان پاسخی دریافت نشد وضعیت RESET و کلاک 16MHz و مدار نوسان ساز رو بررسی کنیم.
و در نهایت اگه همه این بخش ها سالم بودن سراغ فیوزبیت ها و احتمال آسیب خود میکروکنترلر بریم.

برد رو با کابل Mini USB به کامپیوتر وصل میکنیم. پورت COM هم شناسایی میشه ولی موقع آپلود برنامه خطای معروف avrdude ظاهر میشه.
اول ممکنه فکر کنیم بوت لودر خراب شده. خب راه حلش ظاهرا ساده است. با یه پروگرامر ISP دوباره بوت لودر رو میریزیم.
اما قسمت عجیب ماجرا اینجاست که پروگرامر ISP هم نمیتونه با میکروکنترلر ارتباط برقرار کنه!
اینجا دیگه داستان فقط یه بوت لودر خراب نیست.
اول ببینیم شناسایی USB دقیقا چی رو ثابت میکنه
برد Arduino Nano V3.0 با کد 3400001003 که توی فروشگاه ECA موجوده از میکروکنترلر ATmega328P استفاده میکنه.
روی این مدل طبق مشخصات فروشگاه از مبدل USB به سریال FT232 استفاده شده. البته برای تشخیص قطعی قطعه روی برد باید نوشته خود تراشه رو هم بررسی کنیم.
وقتی کابل USB رو وصل میکنیم و ویندوز یه پورت COM شناسایی میکنه در واقع داره با مبدل USB به سریال ارتباط برقرار میکنه.
این اتفاق به تنهایی ثابت نمیکنه که ATmega328P سالمه یا اصلا داره برنامه اجرا میکنه.
یعنی حتی اگه خود میکروکنترلر مشکل داشته باشه ممکنه کامپیوتر همچنان مبدل USB رو شناسایی کنه.
حالا چرا ISP هم جواب نمیده؟
اینجا یه نکته خیلی مهم داریم.
وقتی با USB معمولی برنامه آپلود میکنیم به بوت لودر داخل حافظه میکرو وابسته هستیم.
اما ISP از مسیر جداگانه ای استفاده میکنه و مستقیما با بخش برنامه ریزی میکروکنترلر ارتباط میگیره.
پس برای آپلود از طریق ISP نیازی به بوت لودر سالم نداریم.
اگه ارتباط ISP هم شکست بخوره باید اول مسیر سخت افزاری پروگرام رو بررسی کنیم.
البته قبلش باید مطمئن بشیم خود پروگرامر سالمه و تنظیماتش هم درست انتخاب شدن.
اولین مظنون پایه های SPI و RESET هستن
در ATmega328P پروگرام از طریق ISP با پایه های MOSI و MISO و SCK و RESET انجام میشه.
روی آردوینو نانو این پایه ها به شکل زیر در دسترس هستن.
- D11 برای MOSI
- D12 برای MISO
- D13 برای SCK
- RESET برای ورود به حالت پروگرام
به علاوه باید VCC و GND هم درست متصل باشن.
اگه از یه آردوینو دیگه به عنوان پروگرامر استفاده میکنیم و برنامه ArduinoISP روش اجرا شده باشه معمولا پایه D10 پروگرامر به RESET برد هدف وصل میشه.
یه نکته ریز این وسط هست.
پایه D10 روی برد هدف لزوما همون پایه RESET مورد نیاز برای ISP نیست. این اشتباه توی سیم کشی میتونه کل ارتباط رو مختل کنه.
اگه از Arduino as ISP استفاده میکنیم باید مطمئن بشیم پروگرامر به خاطر Auto Reset ناخواسته ریست نمیشه.
در بعضی بردهای پروگرامر برای جلوگیری از این اتفاق از خازن 10 میکروفاراد بین RESET و GND استفاده میشه. این خازن روی برد پروگرامر قرار میگیره نه روی RESET برد هدف و برای همه پروگرامرها هم ضروری نیست.
دومین مظنون تغذیه و پایه RESET هست
اگه ولتاژ روی پایه های تغذیه میکرو درست نباشه طبیعیه که ISP هم جواب نده.
برای همین بهتره روی خود برد ولتاژ 5V و وضعیت تغذیه میکروکنترلر بررسی بشه.
پایه RESET هم در حالت عادی باید سطح منطقی بالا داشته باشه و هنگام شروع پروگرام توسط پروگرامر پایین کشیده بشه.
اگه این پایه به خاطر خرابی مدار یا اتصال خارجی همیشه پایین مونده باشه یا پروگرامر نتونه اون رو کنترل کنه ارتباط ISP درست برقرار نمیشه.
در ضمن تمام اتصالات خارجی به برد مخصوصا مدارهای متصل به D11 و D12 و D13 و RESET بهتره هنگام عیب یابی جدا بشن.
یه مظنون مهم دیگه هم کلاک میکروکنترلره
این یکی خیلی جالبه!
ATmega328P برای اجرای دستورات و ارتباط ISP به کلاک مناسب نیاز داره.
روی Nano معمولی کلاک 16MHz استفاده میشه.
حالا اگه نوسان ساز خارجی یا مسیر اتصال اون مشکل پیدا کنه ممکنه میکرو دیگه نتونه به فرمان های ISP پاسخ بده.
حتی تنظیم اشتباه Fuse Bit ها هم میتونه همین مشکل رو ایجاد کنه.
مثلا اگه فیوزهای کلاک طوری تغییر کرده باشن که میکرو منتظر سیگنال کلاک خارجی باشه ولی اون سیگنال وجود نداشته باشه ارتباط ISP شکست میخوره.
در چنین شرایطی گاهی با تامین موقت کلاک مناسب روی XTAL1 و رعایت شرایط الکتریکی میشه ارتباط ISP رو بازیابی کرد.
البته این کار برای عیب یابی تخصصی هست و نباید بدون بررسی تنظیمات و مدار انجام بشه.
یه نکته دیگه هم وجود داره.
اگه فرکانس کلاک میکرو خیلی پایین باشه ممکنه سرعت SCK پروگرامر بیش از حد زیاد باشه.
در برنامه ریزی معمول ISP فرکانس SCK باید متناسب با کلاک هدف انتخاب بشه و طبق مشخصات ATmega328P در حالت معمول از یک چهارم فرکانس کلاک هدف بیشتر نباشه.
پس کم کردن سرعت ISP هم یکی از تست های مهمه.
خطای Device Signature چی بهمون میگه؟
یکی از بهترین سرنخ ها هنگام عیب یابی خروجی avrdude هست.
برای تراشه ATmega328P امضای مورد انتظار این مقداره.
کد:
0x1E950F
اگه پروگرامر بتونه این مقدار رو درست بخونه یعنی حداقل ارتباط اولیه با میکرو برقرار شده.
اما اگه مقدارهایی مثل اینها دریافت کنیم
کد:
0x000000 0xFFFFFF
یعنی پاسخ معتبری از میکرو دریافت نشده.
این مقادیر به تنهایی ثابت نمیکنن خود ATmega328P سوخته. سیم کشی اشتباه و قطع بودن MISO و مشکل RESET و تغذیه و کلاک هم میتونن چنین وضعیتی ایجاد کنن.
از اون طرف اگه Signature معتبر ولی متفاوت باشه باید مدل واقعی تراشه و تنظیمات پروگرامر بررسی بشن.
نکته مهم اینه که برای رد شدن از خطای Signature نباید بی دلیل از گزینه
کد:
-F
اگه همه این موارد سالم بودن چی؟
اون وقت باید احتمال خرابی خود ATmega328P یا تغییر فیوزهای مهم رو جدی تر بررسی کنیم.
مثلا اگه فیوز SPIEN غیرفعال شده باشه یا عملکرد پایه RESET با فیوز RSTDISBL تغییر کرده باشه پروگرام معمول ISP دیگه به روش عادی امکان پذیر نیست.
در چنین حالتی ممکنه برای بازیابی تراشه به پروگرامر High Voltage مناسب نیاز داشته باشیم.
البته ATmega328P با بسته بندی SMD روی Nano قرار گرفته و اجرای این روش به تجهیزات و دسترسی مناسب به پایه های تراشه نیاز داره.
برای همین قبل از رسیدن به این مرحله بهتره ارتباط پروگرامر رو با یه میکروکنترلر سالم امتحان کنیم.
اگه پروگرامر روی یه برد سالم درست کار کنه ولی روی نانوی مشکل دار حتی Signature رو هم نتونه بخونه احتمال ایراد روی خود برد هدف بیشتر میشه.
پس دقیقا از کجا شروع کنیم؟
به نظرم بهترین مسیر عیب یابی اینه که اول اتصالات خارجی رو جدا کنیم و پروگرامر ISP رو روی یه برد سالم امتحان کنیم.
بعد اتصال MOSI و MISO و SCK و RESET و تغذیه رو بررسی کنیم.
در مرحله بعد با سرعت پایین تر ISP تلاش کنیم Signature تراشه رو بخونیم.
اگه همچنان پاسخی دریافت نشد وضعیت RESET و کلاک 16MHz و مدار نوسان ساز رو بررسی کنیم.
و در نهایت اگه همه این بخش ها سالم بودن سراغ فیوزبیت ها و احتمال آسیب خود میکروکنترلر بریم.
